Wie voor het eerst over vrijmetselarij leest, komt woorden tegen die buiten de loge weinig worden gebruikt. Wat is een comparitie, wie is de Achtbare Meester en waarom heet een maaltijd een tafelloge? In deze woordenlijst leggen we de belangrijkste begrippen kort uit, van A tot Z.
Het gaat om woorden die vrijmetselaars ook in het openbaar gebruiken. Waar een begrip voor Loge In Tenebris Lux iets bijzonders betekent, staat dat erbij. Zoek je de betekenis van een symbool, zoals de winkelhaak of de ruwe steen? Kijk dan in het symbolenwoordenboek.
Spring naar letter: A · B · C · D · E · G · H · I · K · L · M · O · P · R · T · V · W · Z
A
Achtbare Meester
Aanspreektitel van de voorzittend meester van een loge. Hij leidt het rituele werk en heeft zijn plaats in het oosten van de loge.
Zie ook: Voorzittend Meester · Oosten
Agape
Een gezamenlijke maaltijd van vrijmetselaars, genoemd naar het Griekse woord voor onbaatzuchtige liefde. In Nederland spreekt men meestal van tafelloge of broedermaal.
Zie ook: Tafelloge
B
Ballotage
Een stemming over de toelating van een kandidaat. Bij Loge In Tenebris Lux is er geen ballotage: je klopt als vrij man zelf aan, en de commissie van onderzoek kijkt samen met jou of de loge bij je past en jij bij de loge.
Zie ook: aanmelden
Bevordering en verheffing
Een leerling wordt bevorderd tot gezel, een gezel wordt verheven tot meester. Dat duurt ongeveer een jaar per graad, soms langer.
Zie ook: Graad
Bouwstuk
Een voordracht die een broeder in de loge houdt, over een maçonniek, maatschappelijk, levensbeschouwelijk of cultureel onderwerp. Daarna volgt een gesprek waarin je geen debat voert, maar inzichten deelt.
Zie ook: vrijmetselaar worden
Broeder
De aanspreekvorm van vrijmetselaars onder elkaar. Het woord benadrukt dat leden elkaar als gelijken ontmoeten.
Zie ook: Zuster
C
Ceremoniemeester
De functionaris die tijdens het rituele werk de volgorde en de bewegingen in de loge begeleidt, zodat de bijeenkomst ordelijk verloopt.
Commissie van onderzoek
Een paar leden die een kandidaat thuis bezoeken voordat hij wordt ingewijd. De commissie beslist niet of je binnenkomt, maar kijkt samen met jou of de loge bij je past en jij bij de loge, waarom je vrijmetselaar wilt worden en of je partner erachter staat. Bij Loge In Tenebris Lux gebeurt het bezoek bij voorkeur samen met de partner.
Zie ook: aanmelden
Comparitie
Een vergadering in maçonnieke stijl, gehouden in de voorhof, buiten het rituele werk in de tempel. Na huishoudelijke zaken houdt vaak een broeder een bouwstuk; daarna volgt een gesprek waarin inzichten worden gedeeld, geen debat. Bij een openbare comparitie zijn ook belangstellenden welkom.
Zie ook: wat is een loge · Bouwstuk · Open loge
D
Dekker
De functionaris die tijdens het werk de deur van de loge bewaakt, zodat de bijeenkomst ongestoord en besloten kan verlopen.
E
Eeuwig Oosten
Uitdrukking voor het overlijden van een vrijmetselaar: hij is ingegaan in het Eeuwig Oosten. Het oosten is in de loge de plaats van het opkomende licht.
Zie ook: Oosten
G
Gemengde vrijmetselarij
Vrijmetselarij waarin mannen en vrouwen samen lid zijn en op dezelfde wijze worden opgenomen. De bekendste gemengde orde is Le Droit Humain, in 1893 in Frankrijk opgericht en sinds 1904 actief in Nederland. Daarnaast bestaan er in Nederland zelfstandige vrijmetselaarsorganisaties voor vrouwen.
Zie ook: vrijmetselaar worden · Zuster
Gezel
Een vrijmetselaar in de tweede graad. De gezel verdiept het werk aan zichzelf en richt zijn blik nadrukkelijker op de ander en de wereld.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij · Graad
Graad
Een fase van inwijding. De vrijmetselarij kent drie basisgraden, ook blauwe of symbolische graden genoemd: leerling, gezel en meester. Ze vormen geen rangorde van macht, maar stappen in een persoonlijke ontwikkeling.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij
Grootloge en grootoosten
Het landelijke verband van loges die bij dezelfde organisatie horen, en ook de jaarvergadering van die loges. Grootloge is het Engelse gebruik, grootoosten het Franse.
Zie ook: Obediëntie
Grootmeester
De voorzitter van het landelijke hoofdbestuur van een orde of grootloge.
Grootoosten der Nederlanden
Kort voor de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden, het grootste Nederlandse verband van loges voor mannen. De Orde werd op 26 december 1756 opgericht en telt ongeveer 5.500 leden in circa 150 loges. Wie lid wordt van een loge, wordt ook lid van de Orde. Loge In Tenebris Lux nr. 264 werkt onder deze Orde.
Zie ook: wat is vrijmetselarij
H
Hiram Abiff
De bouwmeester uit de overlevering rond de tempel van Salomo. In de vrijmetselarij staat zijn verhaal voor trouw en standvastigheid; het speelt een rol in de meestergraad.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij
Hogere graden
Graden die een meester na de drie basisgraden kan doorlopen, in zelfstandige organisaties met een eigen ritueel. De Orde spreekt ook van voortgezette werkwijzen. De drie basisgraden vormen op zichzelf al een afgerond geheel.
Zie ook: Graad
I
Inwijding
De plechtige opname van een nieuw lid als leerling-vrijmetselaar. Wat er precies gebeurt, blijft besloten, zodat iedere kandidaat het zelf en onvoorbereid kan beleven.
Zie ook: vrijmetselaar worden
Instructieloge
Een bijeenkomst waarin leden leren over de werkwijze en de symboliek van de loge en vragen kunnen stellen.
Zie ook: wat is een loge
K
Kandidaat
Iemand die het lidmaatschap heeft aangevraagd en de toelatingsprocedure doorloopt, tot aan zijn inwijding.
Zie ook: aanmelden
Kloppen aan de poort
Uitdrukking voor de eerste stap naar het lidmaatschap. Vrijmetselaren werven niet: wie belangstelling heeft, neemt zelf contact op met een loge.
Zie ook: wat gebeurt er bij een kennismaking
L
Leerling
Een vrijmetselaar in de eerste graad, ook leerling-vrijmetselaar genoemd. Het symbolische werk van de leerling is het bewerken van de ruwe steen.
Zie ook: Ruwe steen (symbolenwoordenboek)
Loge
De plaatselijke, zelfstandige vereniging van vrijmetselaars, en ook de ruimte waarin zij bijeenkomen. De loge is de basiseenheid van de vrijmetselarij.
Zie ook: wat is een loge
Logegebouw
Het gebouw waarin een of meer loges bijeenkomen, met een ruimte voor het rituele werk en vaak een vergaderzaal en een eetzaal. Ons logegebouw staat aan de Turfsingel 46 in Groningen, met de ingang aan de W.A. Scholtenstraat.
Zie ook: het logegebouw aan de Turfsingel
M
Maçonniek
Bijvoeglijk naamwoord voor wat met vrijmetselarij te maken heeft, afgeleid van het Franse franc-maçon. Een maçonniek gebruik is een vrijmetselaarsgebruik.
Meester
Een vrijmetselaar in de derde graad, ook meester-vrijmetselaar genoemd. De meester draagt verantwoordelijkheid in de loge en geeft door wat hij zelf heeft ontdekt.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij · Graad
Meestervergadering
Een bijeenkomst die alleen toegankelijk is voor broeders in de meestergraad.
Zie ook: wat is een loge
O
Obediëntie
Een overkoepelend verband van loges dat de regels bewaakt, loges erkent en contacten met andere landen onderhoudt. In Nederland en België bestaan meerdere obediënties, elk met een eigen karakter.
Zie ook: wat is vrijmetselarij
Oosten
De zijde van de loge waar de voorzittend meester zit. Zoals de zon in het oosten opkomt, staat het oosten voor de bron van het licht.
Zie ook: Licht (symbolenwoordenboek)
Open loge
Een rituele bijeenkomst in de tempel. De aanwezigen dragen een donker kostuum, een schootsvel en witte handschoenen; functionarissen dragen een cordon als teken van hun functie.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij · Comparitie
Opperbouwmeester des Heelals
Het beeld van een hoogste, scheppend beginsel dat de vrijmetselarij gebruikt. Ieder lid vult dat in naar eigen geloof of levensovertuiging.
Zie ook: wat is vrijmetselarij
Opzieners
De twee functionarissen die de voorzittend meester bijstaan bij het leiden van de loge. De tweede opziener zorgt voor de instructie van de leerlingen, de eerste opziener voor die van de gezellen.
Oude Landmerken
De grondbeginselen die een loge of obediëntie regulier maken. Daartoe horen onder meer dat alleen vrije mannen van goede naam lid kunnen worden, dat er in drie graden wordt gewerkt en dat de belofte op de drie grote lichten wordt afgelegd.
Zie ook: Regulariteit · Drie grote lichten (symbolenwoordenboek)
P
Profaan
Zo noemen vrijmetselaars iemand die geen vrijmetselaar is. Het woord komt van het Latijnse pro fano, voor de tempel, en is niet negatief bedoeld.
R
Regalia
Het geheel van rituele kleding en onderscheidingstekens, zoals schootsvel, cordon en juwelen. Eraan is af te lezen in welke graad iemand werkt en welke functie hij heeft.
Zie ook: Schootsvel (symbolenwoordenboek)
Regulariteit
Een loge of obediëntie heet regulier als ze zich aan vaste beginselen houdt, zoals het geloof in een hoger principe en het buiten de loge houden van politiek en godsdienstige twist. Reguliere obediënties erkennen elkaar, zodat broeders elkaars loges kunnen bezoeken.
Zie ook: visiteren · Oude Landmerken
Ritus, rituaal en ritueel
De ritus is het geheel van rituelen waarmee een loge werkt; voorbeelden zijn de Schotse en de Yorkse ritus. Het rituaal is de tekst waarin een ritueel is vastgelegd, het ritueel is de uitvoering tijdens een bijeenkomst.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij
T
Tableau
Een voorstelling van de belangrijkste symbolen van een graad, geschilderd of als vloertapijt. In sommige riten ligt het tijdens het werk in het midden van de loge.
Zie ook: Symbolenwoordenboek
Tafelloge
De maaltijd na een rituele bijeenkomst, ook broedermaal genoemd. Elders kan die een eigen rituele vorm hebben; bij Loge In Tenebris Lux is het een informele, bescheiden maaltijd waar het gesprek verder gaat.
Zie ook: wat gebeurt er bij een kennismaking · Agape
Tempel
In de vrijmetselarij verwijst de tempel naar de tempel van Salomo, het grote beeld van het bouwen. Vrijmetselaars bouwen er symbolisch aan, wat wordt uitgelegd als bouwen aan jezelf en aan de samenleving. Ook de ruimte voor het rituele werk heet vaak tempel.
Zie ook: wat is een loge
Tempelarbeid
Het rituele werk dat vrijmetselaars in de tempel verrichten, ook kortweg arbeid genoemd. Het woord drukt uit dat het werk aan jezelf als een bouwwerk wordt gezien.
Zie ook: rituelen in de vrijmetselarij
V
Visiteren
Het bezoek van een vrijmetselaar aan een andere loge dan de zijne. Bij Loge In Tenebris Lux meld je zo’n bezoek vooraf aan bij de secretaris.
Zie ook: visiteren
Voorbereidende kamer
Een stille ruimte waarin een kandidaat zich vlak voor zijn inwijding kan bezinnen, ook wel donkere kamer genoemd. Wat er verder gebeurt, laten we aan de eigen ervaring over.
Zie ook: wat is geheim en wat niet
Voorhof
De vergaderruimte buiten de tempel, waar comparities en andere niet-rituele bijeenkomsten worden gehouden.
Zie ook: Comparitie
Voorzittend Meester
De voorzitter van een loge. Hij heeft de bestuurlijke taken van een verenigingsvoorzitter en leidt ook het rituele werk. In de loge wordt hij aangesproken als Achtbare Meester.
Zie ook: Achtbare Meester
W
Werkplaats
Een ander woord voor de loge, voor de groep en voor de ruimte waarin zij werkt. Het woord laat zien dat de loge geen plek is om over bouwen te praten, maar om te bouwen.
Z
Zuster
De aanspreekvorm in vrouwenloges en gemengde loges. De loges van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden staan alleen open voor mannen, en ook Loge In Tenebris Lux is een loge voor mannen.
Zie ook: vrijmetselaar worden · Gemengde vrijmetselarij
Veelgestelde vragen
Waarom noemen vrijmetselaars elkaar broeder?
Het woord benadrukt gelijkwaardigheid. In de loge ontmoet je elkaar als gelijken, los van beroep, leeftijd of achtergrond. In vrouwenloges en gemengde loges spreekt men van zuster.
Wat is het verschil tussen een open loge en een comparitie?
Een open loge is een rituele bijeenkomst in de tempel, in donker kostuum met schootsvel en witte handschoenen. Een comparitie is een vergadering in maçonnieke stijl in de voorhof, met huishoudelijke zaken en vaak een bouwstuk; daarna deel je inzichten, geen debat. Beide horen bij het gewone logeleven.
Wat betekent ‘ingegaan in het Eeuwig Oosten’?
Zo zeggen vrijmetselaars dat een broeder is overleden. Het oosten is in de loge de plaats van het opkomende licht, en het Eeuwig Oosten verwijst naar wat voorbij het leven ligt.
Wat is een bouwstuk en moet ik er zelf een schrijven?
Een bouwstuk is een voordracht die een broeder voor de loge houdt, over een onderwerp dat hem bezighoudt. Na je inwijding schrijf je er ook zelf, en als leerling leg je zo je bevindingen over de symbolen voor. Het gaat niet om geleerdheid, maar om je eigen gedachten.
Wat is het verschil tussen een grootloge, een grootoosten en een obediëntie?
Het zijn drie woorden voor vrijwel hetzelfde: het landelijke verband waarin loges samenwerken. Grootloge is het Engelse gebruik, grootoosten het Franse en obediëntie de algemene term. In Nederland is de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden de bekendste.
Hoe lang duurt het voordat je meester bent?
Dat verschilt per persoon en per loge. Het duurt ongeveer een jaar per graad, soms langer. Het is geen wedstrijd: je gaat in je eigen tempo.
Benieuwd hoe die woorden in de praktijk klinken?
In de loge hoor je deze begrippen gewoon terug, aan tafel en in het gesprek. Een kennismaking met Loge In Tenebris Lux is vrijblijvend en geen aanvraag voor het lidmaatschap. Je mailt de secretaris, en samen kiezen jullie een moment. Lees wat er gebeurt bij een kennismaking.
Meer lezen: wat is een loge · rituelen · vrijmetselaar worden · lidmaatschap · symbolen van de vrijmetselarij